O kobietach i przez kobiety – specjalne wydanie Kortowskiej Audycji Literackiej w Radiu UWM FM

Radio UWM FM jest rozgłośnią akademicką, działającą przy Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim. W Olsztynie i okolicach nadaje na częstotliwości 95,9 FM, a w pozostałych miejscach na świecie można jej słuchać w internecie za pośrednictwem strony internetowej www.uwmfm.pl. Od jedenastu lat, z okazji rocznicy narodzin stacji, organizowana jest Noc Radiowców, podczas której na antenie emitowane są wydania specjalne audycji. Mnie przypadł zaszczyt poprowadzić drugi rok z rzędu specjalne wydanie Kortowskiej Audycji Literackiej, której byłam autorką przez siedem lat.

Jako ekspertkę zaprosiłam Darię Bruszewską-Przytułę – dziennikarkę, polonistkę, redaktorkę naczelną „Wiadomości Uniwersyteckich” – oficjalnego pisma Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego i moją redakcyjną koleżankę, ponieważ na co dzień pracujemy razem w tym medium. Jeśli jesteście ciekawi, co piszemy w „Wiadomościach”, to zapraszam do odwiedzenia oficjalnej strony uczelni, gdzie znajdziecie wszystkie wydania w wersji online >>> TUTAJ.

Rozmawiałyśmy o książkach o kobietach i pisanych przez kobiety, o herstoriach, a także o zwrocie ludowym w kulturze i literaturze. W dyskusji pojawiły się m.in. takie tytuły jak „Chłopki” Joanny Kuciel-Frydryszak, „Położne” Sabiny Jakubowskiej czy „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet” Antoniny Tosiek. Poruszałyśmy także tematy społeczne inspirowane literaturą czy wątki związane z niezwykle popularnym serialem „1670”. Utwory, które towarzyszą audycji także zostały wybrane przez nas: ja wskazałam „Kołysz mnie” Renaty Przemyk i zespołu Dagadana z płyty „Vera to ja” oraz „Kochałam Pana” w wykonaniu Sanah i Anny Marii Jopek z płyty „Dwoje ludzieńków”, natomiast Daria wybrała „Już Mój Kochanek” w wykonaniu Niny Kodorskiej i WoWaKin ze ścieżki dźwiękowej serialu „1670”. Zapraszam do odsłuchania audycji – jest dostępna w serwisie Spotify.

Punktem wyjścia do tematu przewodniego tego programu były dla nas „Chłopki”. Najgorętsza dyskusja wokół tej książki jest już za nami, więc uznałyśmy, że warto spojrzeć na ten tytuł z nieco dalszej perspektywy. Bo przecież konsekwencje tej publikacji będą pobrzmiewać jeszcze długo. Świadczą o tym nie tylko sprzedażowe liczby („Chłopki” były najchętniej czytaną książką 2023 r. oraz pierwszego kwartału 2024 r. i ostatecznie okazały się drugą pod względem częstotliwości sprzedaży książką 2024 r., ustępując jedynie “Rozdrożu kruków” Andrzeja Sapkowskiego), ale także oddźwięk społeczny. Pamiętam spotkanie z autorką w bibliotece Planeta 11 w Olsztynie – przybyły na nie tłumy i dość szybko przerodziło się ono w przestrzeń do dzielenia się prywatnymi historiami – o matkach, babkach, prababkach. Evy Illouz pisała w studium „Hardkorowy romans. >>Pięćdziesiąt twarzy Greya<<, bestsellery i społeczeństwo”, że “namysł nad bestsellerem wymaga od nas zrozumienia relacji między mechanizmami upowszechniania się tekstu […], samym tekstem […] oraz jego współgraniem z doświadczeniami czytelników i znaczeniami, jakie mu oni przypisują”. Książka Kuciel-Frydryszak zaproponowała język, który szuka międzypokoleniowej empatii oraz daje przestrogę, by wysłuchać przodkiń.

Od „Chłopek” przeszłyśmy dalej. Chciałyśmy, by w centrum naszych rozważań znajdowały się herstorie, nie zapominając jednocześnie o tzw. zwrocie ludowym, bo – jak pisał – prof. Roch Sulima w eseju pt. „Wieś – przeobrażenia mentalności i świadomości chłopskiej”:

„Dziś „sprawa chłopska” powraca w sposób nieoczekiwany w palących pytaniach o tożsamość kulturową, ożywia ją tzw. dyskurs „postkolonialny”, który mówi o kolonizowanych chłopach w ich własnym kraju (pańszczyzna jako rodzaj niewolnictwa), co wyobraźnia społeczna może skojarzyć choćby z tezą Witolda Kuli o „koloniach zbożowych” Zachodu na wschodzie Europy. Wszystko to przebiega w aurze wypominania społecznych krzywd, konstruowania w publicystyce i sztuce obrazów „poniżanej chłopskości” oraz – żywotnej dziś – swoistej retoryki dowartościowywania „wstydliwych rodowodów”, nierzadko też „przekornej” dumy z chłopskich genealogii.  

Prof. Sulima pisze o „dowartościowywaniu >>wstydliwych rodowodów<<” i „>>przekornej<< dumie z chłopskich genealogii” i chyba w tym nurcie chłopów przedstawiają twórcy serialu „1670”. To przecież oni, a nie ich pan umieją odczytać list, a w kolejnych odcinkach pokazują życiową mądrość, spryt i to, że bez nich Jan Paweł nie spełniłby swojej życiowej ambicji, jaką jest zostanie najsłynniejszym Janem Pawłem w historii Polski. Dlatego cieszę się, że i ten świetny serial udało nam się przemycić w naszej dyskusji.

Nie mniejszą radość mam z tego, że drugi rok z rzędu mogłam przygotować specjalne wydanie Kortowskiej Audycji Literackiej. Fakt, że prowadziłam ten program przez siedem lat, sprawia, że zajmuje on ważne miejsce w moim dziennikarskim sercu i zawsze wracam do niego z wdzięcznością i sentymentem. A Radiu UWM FM z okazji jubileuszu ćwierćwiecza życzę wszelkiej pomyślności i zawsze wiernych oraz wdzięcznych słuchaczy. Sto lat! 🎂